Column: Tandenborstelpolitie

Column: Tandenborstelpolitie

De Nederlandse overheid heeft de middelen om wanbetalers bij de lurven te pakken, maar privacy is heilig.

Ik heb bij grote organisaties gewerkt, waaronder DUO en VGZ. Wat hebben deze instanties gemeen? Ze hebben de handen vol aan fraudeurs. Aan mensen die moedwillig de boel bedonderen. Met de nadruk op “moedwillig” – ik heb het hier niet over niet kunnen, maar over niet willen.

Nu hoor ik je denken: ja, maar de mensen die niet willen, dat is slechts een kleine groep. Een minderheid. Een druppel op een gloeiende plaat. Was dat maar zo.

Het belangrijkste dat ik bij deze bedrijven geleerd heb, is dat lang niet iedereen het vanzelfsprekend vindt om af te rekenen voor geleverde diensten. In de supermarkt willen we nog wel even langs de kassa lopen. Maar de studiefinanciering terugbetalen, omdat je na tien jaar nog geen diploma hebt gehaald? Dat gaat te ver.

DUO heeft het er druk mee – en ze zijn coulant. Wie onder een bepaalde inkomensgrens zit hoeft op dat moment niet eens af te lossen. Via allerlei constructies kun je het betalingsproces jaren termineren. Begrijp me niet verkeerd: dit is bij wet geregeld, dus deze mensen doen niets fout. Je kunt je alleen afvragen of het wenselijk is om dertig jaar kwijt te zijn aan het aflossen van een studieschuld.

De grootste probleemgevallen bij DUO, dat waren meestal mensen met een grote mond. Van die types die boos reageerden wanneer er na vijf genegeerde aanmaningen ineens een deurwaarder op de stoep stond. Om te checken of iemand recht had op een uitwonende beurs, werd gebruik gemaakt van de tandenborstelpolitie. Zo noemde ik ze altijd. Deze controleurs gingen na of een bepaald adres sporen van bewoning vertoonde. Zoals een gevulde kledingkast, een opgemaakt bed en een tandenborstel op de wastafel. Laten we eerlijk zijn: ergens wonen zonder een voorraad schone onderbroeken in de la is best verdacht.

Bij zorgverzekeraar VGZ was het niet veel anders. Met als grootste verschil dat zorgverzekeraars wanbetalers na zes maanden doorsluizen naar het CAK, zodat de premie direct kan worden verrekend met het inkomen.

Veel mensen vallen over het eigen risico. Ze vinden het te hoog. Het is ook hoog, maar er is altijd wel een betalingsregeling mogelijk. Bovendien is het goed om je te realiseren dat het eigen risico meestal slechts een fractie bedraagd van de totale kosten. Ziekenhuiszorg is peperduur.

In Rotterdam stapten bijstandsgerechtigden vorig jaar naar de rechter. Een nieuw systeem, dat op basis van algoritmes fraude tracht op te sporen, zou de privacy schenden. De rechter begreep de zorgen. Het is natuurlijk ook goed om de privacy in het oog te houden. Aan de andere kant: er zijn duidelijke patronen te herkennen als het gaat om betalingsproblematiek. Schulden komen overal voor, maar in bepaalde wijken nét wat vaker. Waarom zou je daar je ogen voor willen sluiten? Het is juist een kans om vooraf met deze risicogroepen in contact te komen zodat hulp kan worden ingeschakeld.

Bovendien: wie niets te verbergen heeft, kan dat aantonen. De menselijke maat blijft doorslaggevend. Algoritmes helpen alleen de richting te bepalen. Vergeet niet dat al die wanbetalers bij DUO uiteindelijk misbruik maken van overheidsgeld. Geld dat jij en ik middels belastingen hebben opgehoest. Bedoeld om publieke voorzieningen in stand te houden. Niet om eens lekker van op vakantie te gaan naar de Dominicaanse Republiek.

Over de auteur

Deze column is geschreven door Derek Hogeweg. Derek is programmamaker bij OOG Radio en fanatiek wielrenner. Zijn columns gaan over uiteenlopende onderwerpen. In alle gevallen betreft het de mening van een lange man.

Foto: Derek Hogeweg