Column: Willem

Column: Willem

COLUMN – Buurman Willem heeft nogal te maken met de zorgsector. Zelf heeft hij zijn diploma’s gehaald in de zwakzinnigenzorg en jarenlang gewerkt met de zwaarste gevallen. Af en toe komt hij een koffie of een borrel halen en de verhalen die je dan hoort over machtsmisbruik, psychische mishandeling, gewetenloze carrièremakers en blinde ambtenarij doen je eerder denken aan ‘One Flew over the Cuckoo’s Nest’ dan aan de gefatsoeneerde journalistieke stukjes die je tegenwoordig leest over misstanden in jeugdzorg en protocollaire starheid in de rest van de zorgsector.

De werkelijkheid laat zich niet vangen in wetenschappelijke studies en journalistieke naspeuringen, die beide tegenwoordig ook nogal eens lijden onder de restricties van hun commerciële opdrachtgevers. Maar naast dat wordt de werkelijkheid slechts ten dele belicht door ratio en analyse, iets wat in vorige eeuwen zeker onderkend werd, maar door het technocratische karakter van de huidige maatschappij komt dat wat je ‘geest’ zou kunnen noemen maar moeilijk meer onder de aandacht. Goethe wordt niet meer begrepen. Het is als proza en poëzie en de laatste, met haar totaal andere begrip van taal en tijdsbesef, past gewoon niet in denkramen die beheerst worden door verdienmodellen, grafieken en efficiency. Een goed voorbeeld hiervan is het beeld dat we hebben van de Amerikaanse Burgeroorlog: hiervan zijn vele studies en analyses verschenen, maar om een werkelijk gevoel te krijgen van hoe het was in die tijd verwijzen meerdere deskundigen toch naar de film ‘The General’ van Buster Keaton. Wetenschap en kunst completeren elkaar, of zouden dat in elk geval moeten doen.

Een dergelijke overstap in mindset moet ik telkens maken als ik Willem op bezoek krijg. De stukjes in de krant geven mij het idee dat ik iets weet van de wereld om mij heen, maar als hij begint te vertellen over zijn strijd voor een geestelijk gehandicapt jongetje, dat in complete razernij vervalt omdat verzorgers hem ‘voor straf’ zijn teddybeer hebben afgenomen, dan weet ik dat hier de ervaring spreekt en dat ik al het gelezene in de prullenbak kan gooien. Het zijn de pennevruchten van lieden die bevangen zijn door het idee van een maakbare wereld en door die bril de ‘geest’ van die wereld niet meer zien. Laat staan dat ze zelf met hun poten in de modder staan. Dezelfde zielstoestand die we tegenwoordig tegenkomen bij politici en oligarchen, de dwangmatigheid van modellen en statistieken moet verhullen dat we in een keurslijf worden geperst dat geen menselijke maat meer heeft, met als voorlopig punt op de horizon de digitale identiteit die privacy aantast en vrijheid van handelen opheft. De ziel, het leven zelf dat zich uit in poëtische termen, laat zich verstikken door deze rationele dominantie die arrogant meent de toekomst te kunnen bepalen. Maar lot, toekomst en tijd (anders dan een lineaire lijn) zijn nu juist zaken die zich  buiten het blikveld van de moderne wetenschap bewegen. Het leven van Willem is hierbij een verfrissend tegenwicht, een ziel die voornamelijk in het teken staat van opkomen voor de minder bedeelden, die zich tegen zulke controledwang niet kunnen verzetten.

In een latere fase van zijn leven werd hij door een psychotische, als agressief bekend staande man, van een stenen trap af gegooid waardoor hij twee nekwervels brak. Jarenlange revalidatie en een periode van drugsverslaving maken dat hij nu zelf afhankelijk is van de zorgsector. Voeg daar zware COPD aan toe en je krijgt wel een aardig beeld van hoe ongemakkelijk het leven tegenwoordig is. Het denkvermogen trekt het op een gegeven moment niet meer, dus hij heeft noodgedwongen hulp nodig bij administratieve en financiële zaken. Waarvoor je dan tegenwoordig in de wijk terecht kunt bij iets dat heel eufemistisch het ‘WIJ-team’ wordt genoemd.

Afijn, eens in de zoveel tijd zit ik bij Willem, orden de papieren en pleeg wat telefoontjes omdat de hulp van die kant ofwel niet aanwezig is (ze zijn verrassend vaak ‘op vakantie’), of omdat ze zich beroepen op het niet hebben van bevoegdheden, zodat het blijft bij interessante gesprekjes. Het probleem waarvoor hij daar komt wordt slechts zelden opgelost. Degene die de leiding over dat clubje heeft schijnt wel een aardig salaris te hebben, dat dan weer wel. In deze tijd waarin spiritualiteit zogenaamd een opleving doormaakt geven sommigen een wel heel eigenaardige draai aan het Zen-principe ‘niet-doen’.

Hoewel allang van de methadon af moet Willem nog steeds een deel van zijn medicijnen bij de verslavingszorg halen en als het te koud is gaan we daar met de auto even naartoe, want met rotweer in een scootmobiel rondrijden (met een haperende accu die maar niet vervangen wordt door de betreffende dienst omdat het ding economisch nog niet is afgeschreven) is een beproeving die je als gezond mens nog niet wil meemaken. Desondanks kwam er enige tijd geleden weleens een dame van die verslavingszorg bij hem aan de deur, die om onduidelijke redenen perse bij hem naar binnen wilde. Hij heeft dit altijd geweigerd en ik geef hem groot gelijk: hij heeft dit verhaal al in verschillende versies verteld en nog steeds kan ik niet achterhalen welk argument zij zou kunnen hebben om in zijn huis te komen. De beschrijving van haar hautaine houding, die typerend is voor sommige van die lui, geeft dan wel de doorslag in het oordeel dat je deze mevrouw niet over de vloer moet hebben.

Diezelfde dame komt hij dus ook tegen op het bureau verslavingszorg. Nu wil het geval dat er op een gegeven moment een test werd afgenomen door een psychiater, iets met sociale vaardigheden of zoiets, het precieze ervan werd mij niet helemaal duidelijk. Willem haalde daar een keurige 7,5 op en wat daar de consequentie van moest zijn was mij wederom niet helder, maar ondanks zijn warrigheid en incompetentie inzake de digitale wereld sprak er dan blijkbaar uit dat zijn geestelijk functioneren nog wel intact was. Wat ik ze ook wel had kunnen vertellen, maar ja, niemand vraagt mij ooit naar dat soort zaken. Dat valt namelijk buiten het verdienmodel.

Terug naar de dame. Als buitenstaander kom je er nooit helemaal achter wat er zich op zo’n bureau afspeelt, want niet alleen stuit je op een gesloten ijzeren deur, maar er staat ook een geüniformeerd fitnesstype de wacht te houden, dus je komt niet op het idee om even voor de gezelligheid binnen te wippen. Dus waarom het personeel ook die test werd afgenomen zal voor mij wel altijd een vraagteken blijven, maar gniffelend vertelde Willem mij dat de dame een magere 5 haalde op dezelfde test.

En dat ze daarna nooit weer bij hem aan de deur is geweest.

Over de auteur

Hielke de Boer heeft meer dan dertig jaar in de financiële sector gewerkt bij zowel internationaal opererende bedrijven als kleine sociaal-culturele instellingen. Zijn columns betrekken de maatschappelijke ontwikkelingen in een context van geopolitiek, culturele verschijnselen en historische achtergronden.

Foto: Tiedo Groeneveld