Column: Erdogan

Column: Erdogan

COLUMN – Recep Tayyip Erdogan is niet gek. Toen hij zag hoe effectief de S-300 luchtafweer systemen van de Russen waren tegen de raketten die de Amerikanen afvuurden op Damascus in 2016 moet hij gedacht hebben: die moet ik ook hebben. Het modernere S-400 systeem schijnt zelfs onovertroffen te zijn en die heeft hij dan ook aangeschaft destijds. Je zou zeggen dat je het de man niet kwalijk kunt nemen dat hij het beste van het beste in huis wil hebben.

Nou, de Amerikanen nemen het hem dus wel kwalijk. Niet in de laatste plaats natuurlijk omdat de verkoop van hun eigen Patriot systeem hiermee de grond in geboord werd en ze de kans op een leuke winstmarge hiermee verkeken zagen. ‘Vrije markt’ is een groot goed hier in het Westen, zolang het onze eigen portemonnee spekt, maar die wetmatigheid gaat stelselmatig niet op zodra andere partijen als China en Rusland iets in de verkoop hebben. Er is een lange lijst van voornamelijk gefabriceerde argumenten waarom deze landen perse zwart gemaakt moeten worden, of zelfs gedemoniseerd, maar de onderliggende hypocriete houding in deze is dat die vrije marktwerking voornamelijk op het eigen handelen van het Westen slaat en dat het in zulke gevallen volstrekt geen concurrentie duldt.

Erdogan is een opportunist, hij zal altijd zoeken naar de optie die hem en het Turkije dat hem voor ogen staat het meeste voordeel oplevert. Iets wat het hyperkapitalistische Amerika toch zou moeten kunnen waarderen, want dat is nou precies de houding die zijzelf voorstaan, maar het beetje eergevoel (give credit to whom credit is due) dat hiervoor nodig is ontbreekt nu juist ten enenmale bij de glorieuze boodschappers van democratie en vrije meningsuiting. Het is namelijk een dwingende boodschap: als je het niet eens bent met ons ben je ondemocratisch en een dictator. Het zwartmaak-proces wordt dan ook direct in werking gezet nu Turkije de voet dwars zet bij de toetreding van Finland en Zweden tot de Navo. Robert Menendez, senator en voorzitter van de Commissie voor Buitenlandse Zaken van de VS, trok zelfs de betrouwbaarheid van Turkije als bondgenoot in twijfel. Dat zijn zware woorden waarmee hij feitelijk het ondemocratische gehalte van de Navo blootlegt, want de argumenten van Erdogan om de voet dwars te zetten zijn blijkbaar ondergeschikt aan de eis om één lijn te trekken waar het de Navo betreft. Het is een beleidslijn die we al jaren zien ten aanzien van ons onwelgevallige landen. Het maakt niet uit of ze het intern goed of slecht doen, als ze niet op de Westerse politieke lijn zitten zijn het dictators.

Het zal best kunnen zijn dat Erdogan megalomane neigingen heeft, een droom om het Ottomaanse Rijk in ere te herstellen. Het komt fraai tot uiting in de omvang van het presidentiële paleis Ak Saray (Wit Paleis) in Ankara, dat gebouwd is op maar liefst 300.000 vierkante meter grond (Kremlin in Moskou: 25.000 m2, het Witte Huis in Washington: 5.111 m2). Maar qua internationale politiek heeft hij ze echt wel op een rijtje. De aanvallen van de VS in het Midden-Oosten werden door hem handig gebruikt om zijn eigen agenda ten aanzien van de Koerden uit te voeren. Tegelijkertijd zag hij ook wel dat de Amerikanen met hun Shock & Awe doctrine in Irak en de hybride oorlogvoering in Syrië een broertje dood hebben aan de soevereiniteit en eigen belangen van een land. Dat Assad nu nog steeds niet bij zijn gas- en olievelden kan komen omdat de Amerikanen hun leger daar tot op de dag van vandaag gestationeerd hebben is niet iets waar hij op zichzelf moeite mee heeft.

Maar het feit dat de Amerikanen tot zoiets in staat zijn is voor hem natuurlijk een goede reden om het S-400 systeem van de Russen in huis te hebben, dit voor het geval dat die Yankees nog iets anders in hun hoofd halen. Tenslotte was Irak ooit ook een ‘bondgenoot’ en hebben ze dat land onder valse voorwendselen terug naar de middeleeuwen gebombardeerd. De tactiek van de VS is nu eenmaal om direct aan het begin van een conflict overwicht in de lucht te krijgen, iets wat Erdogan in een onverwachte vlaag van wijsheid alvast voorkomen heeft mocht het ooit tot een conflict met de Westerse ‘bondgenoten’ komen. Het is een systeem dat uitsluitend gericht is op het verdedigen van het eigen luchtruim en geen betekenis heeft in een gezamenlijke operatie van de Navo buiten de grenzen, dus het argument van Washington dat S-400 niet compatibel zou zijn met de Westerse wapensystemen is natuurlijk lulkoek. Afgezien daarvan is het systeem van de Russen goedkoper en inmiddels al geleverd, terwijl de levering van de Patriot al jaren op zich liet wachten. It’s just good business after all.

Je kunt zeggen wat je wil van Erdogan’s houding ten aanzien van de Koerden, maar hij is er in elk geval wel consequent in. In zijn ogen is de PKK een terroristische organisatie (die overigens ook op de terreurlijst van de EU staat), en dan is het natuurlijk heel raar als je dan tegen Finland en Zweden zegt ‘kom maar bij de club’, terwijl die landen onderdak bieden aan de PKK, het links-extremistische DHKP-C en aanhangers van de in de VS wonende moslimgeestelijke Fethullah Gülen. Laatstgenoemde wordt, in samenwerking met de CIA, van de couppoging verdacht die in 2016 plaatsvond en zo komen we dan alwéér bij Rusland. Rusland heeft namelijk cruciale informatie verstrekt over de militaire coup zodat deze op tijd verijdeld kon worden. Het moet voor de man een lastige puzzel zijn om uit te maken wie op welk moment een ‘bondgenoot’ is en wanneer niet.

Het is niet te peilen of Erdogan echt dankbaar is voor het redden van zijn regering en wellicht zelfs zijn leven, want in de laatste maanden heeft hij Oekraïne dan weer geholpen door de befaamde Bayraktar TB2-drones te leveren die, naar gezegd wordt, effectief tegen de Russische tanks ingezet kunnen worden. Tegelijkertijd heeft Erdogan geweigerd zich aan te sluiten bij de sancties tegen Rusland, wat hem weer frictie met de EU heeft opgeleverd. Maar dat hij schijt heeft aan de Europese reus op lemen voeten was al wel duidelijk geworden tijdens de Syrische vluchtelingencrisis. Erdogan is een pragmatische machtspoliticus tot in zijn nerven, want na het neerhalen in 2016 van een Sukhoi SU24 in Syrië draaide hij 180 graden bij in zijn benadering van Rusland, toen hij merkte dat de revanche, in de vorm van economische represailles, Turkije echt pijn deden. Anders dan zijn Westerse ‘bondgenoten’ heeft hij snel geleerd dat je met de Russen niet moet spotten. Dankbaarheid zal de machtspoliticus wellicht vreemd zijn, maar zijn daden spreken voldoende van een besef dat er partijen zijn die je maar beter te vriend kunt houden.

Blinde arrogantie

De intolerantie van Erdogan ten aanzien van de Koerden zou het Westen zeer moeten aanspreken. Het spiegelt zich namelijk in de weigering van Europa om afscheidingsbewegingen als in Catalonië of, zoals nu in de Donbass, te erkennen. Men gaat zonder haperen mee in de retoriek van Zelensky als zouden de separatisten van Donetsk en Luhansk terroristen zijn (een omgekeerde werkelijkheid van jewelste). Zolang het binnen je eigen belangensfeer ligt mag je de drang naar onafhankelijkheid illegaal en terroristisch noemen, hetzelfde wat Erdogan dus doet ten aanzien van de Koerden, maar buiten ons grondgebied draaien we de boel opeens om. We steunen de Palestijnen, Koerden, Taiwanezen, Tibetanen, Hongkongers etc. in hun drang naar onafhankelijkheid, daar waar we het in eigen huis niet tolereren.

Dat bijvoorbeeld China daar een probleem mee heeft vinden wij maar raar. Maar o wee als je in de afgelopen jaren het onafhankelijkheidsstreven van Donetsk of Catalonië openlijk steunde. Het is maar net hoe de eigen belangen dit dicteren en in dat opzicht is het Westen net zo glibberig als dat Erdogan wordt afgeschilderd. Dit spel, waarin internationale afspraken achteloos opzij geschoven worden ten gunste van imperialistische belangen en invloedssferen, moet wel leiden tot een spagaat waar je met goed geweten niet meer uitkomt. Dan zijn er twee opties: ofwel je keert op je schreden terug en bekent je zonden of je schakelt simpelweg dat geweten uit.

In het geval van het dilemma Erdogan wordt nu al wel duidelijk voor welke optie gekozen gaat worden. Het wordt treffend verwoord door ene Soner Cagaptay, een Turkije-expert bij het Washington Institute: “Iedereen zal de bezwaren die verband houden met de PKK vergeten. Iedereen zal zeggen dat Turkije de uitbreiding van de Navo blokkeert”. Het zou na Al Qaida in Syrië en Azov in Oekraïne de zoveelste verholen legalisering van extremistische groeperingen zijn, en natuurlijk een formule om de relatie met Ankara nog verder te verzuren. Net als onze minister-president zijn Brussel en Washington heel goed in een dergelijk vergeten dat moet verhullen dat hun geweten totaal uitgesleten is en feitelijk niet meer functioneert.

Het is de vraag of die vergeetachtigheid, symbolisch gepersonifieerd in de figuur van de dementerende leider van het vrije Westen, Joe Biden, niet nog veel ergere gevolgen zal hebben dan wat we nu meemaken met Oekraïne. De megalomane Erdogan kon het tenminste nog opbrengen om deemoedig in Moskou zijn excuses aan te bieden voor het neerhalen van het Russische gevechtsvliegtuig. Daar zal opportunisme in meegespeeld hebben, maar het getuigt van werkelijkheidsbesef dát hij het deed. Dat het Westen de hele context van vóór 24 februari 2022 opeens vergeten is en met haar sancties en wapenleveranties nog steeds meent Rusland op de knieën te krijgen, ondanks de vernietigende schade aan niet alleen de eigen Europese maar ook de Oekraïense economie, getuigt van een blinde arrogantie die zelfs Erdogan vreemd is.

Over de auteur

Hielke de Boer heeft meer dan dertig jaar in de financiële sector gewerkt bij zowel internationaal opererende bedrijven als kleine sociaal-culturele instellingen. Zijn columns betrekken de maatschappelijke ontwikkelingen in een context van geopolitiek, culturele verschijnselen en historische achtergronden.

Foto: Tiedo Groeneveld