Column: Karma is a bitch

Column: Karma is a bitch

COLUMN – Je vraagt je soms af wat er in de kop omgaat van iemand. Neem nu zo’n Rutte, die ging afgelopen week helemaal naar Kiev om te praten met Zelensky. Dat gaat dan over politieke steun (wat dat ook moge inhouden), de levering van werktuigen waar je jonge mannen mee van het leven kunt beroven en, hoe kan het ook anders bij iemand die het woord ‘verdienmodel’ in zijn voorhoofd gestanst heeft, over de rol die Nederland kan spelen bij de wederopbouw als de oorlog eenmaal voorbij is.

Dan zijn er twee opties: of de man heeft echt niet door dat de gebieden waar opnieuw gebouwd moet worden door de Russen bezet zijn, of hij is van ‘niet ontvankelijk voor redelijkheid’ een schaal verder afgegleden richting ‘helemaal van het padje af’. Dat gebeurt wel vaker bij mensen die consequent liegen en dit jaar in jaar uit weten vol te houden: ze verliezen uiteindelijk de verbinding met de werkelijkheid. Zelensky gaat de door hem uitgelokte oorlog verliezen en het ziet er sterk naar uit dat behalve de Donbass ook naastgelegen oblasten als Cherson, Zaporizja en misschien zelfs Charkov Russisch grondgebied worden. De wonderwapens uit Washington gaan echt geen verschil meer uitmaken. In Cherson wordt één dezer dagen een referendum gehouden over aansluiting bij Rusland, maar ondertussen doe je je boodschappen daar al in roebels en krijgen mensen weer een fatsoenlijk pensioen, iets waar Kiev vorig jaar al ‘nalatig’ in was.

De door Rutte gedroomde deal over door Nederland aangestuurde bouwactiviteiten is van een illusoir gehalte als je bedenkt dat op ditzelfde moment het puinruimen en de herbouw al door de Russen in Mariupol en andere plaatsen is opgestart, dus je zou kunnen zeggen dat onze premier slechts in zijn eigen verbeelding een huid verkoopt terwijl de beer nog geschoten moet worden. Dat vooruitlopen op nog niet te bepalen feiten is overigens een weeffoutje in het algehele kapitalistische denken, wat we ook kunnen zien aan de gasprijs: naar aanleiding van het vrijgeven van de turbine door Canada, die nodig is voor het weer opstarten van Nord Stream I, is op de speculantenmarkt wat ontspanning ontstaan en is de prijs voor gas gedaald. Genoemde turbine is echter nog niet in Duitsland. Een duidelijk voorbeeld van hoe het wel of niet aanwezig zijn van vertrouwen bij beurshandelaren bepaalt hoeveel u en ik uiteindelijk voor onze stookkosten betalen. Anders gezegd: die ‘vrije markt’ van Rutte drijft geheel en al op de onderbuikgevoelens van geldspeculanten en aandeelhouders.

Over vertrouwen gesproken: Rutte staat als braafste jongetje van de klas natuurlijk ook glashard achter het bevriezen van de Russische staatstegoeden. En zal ongetwijfeld meedoen aan het delibereren over het ‘schenken’ van die 300 miljard Euro aan Oekraïne, wat natuurlijk neerkomt op pure diefstal. Het valt te bedenken dat de stilte en het niet meedoen aan de sancties door het gros van de niet-Westerse wereld deels te verklaren is door dit misbruik van het financiële systeem (denk ook aan het afkoppelen van Rusland van het Swift-systeem). Het gebruik hiervan als dwangmiddel (weaponizing) schaadt het vertrouwensprincipe waardoor landen zich twee keer zullen bedenken waar ze hun tegoeden stallen. Ook hier snijdt het Westen zich in de eigen vingers.

Afbrokkelende geloofwaardigheid

Terug naar de gedroomde bouwactiviteiten van Rutte: dat hij het bizarre van zijn aanbod niet door zou hebben is vooralsnog vrij ongeloofwaardig. Onder andere Henry Kissinger heeft zich onlangs duidelijk op het World Economic Forum uitgelaten over de onmogelijkheid van Oekraïne om nog te winnen en suggereerde dat in ruil voor vrede gebied zal moeten worden afgestaan (waarmee hij in feite terug is gekrabbeld van zijn mening een maand daarvoor dat Rusland zich zou hebben misrekend). Schoorvoetend hebben afgelopen week gerenommeerde media als de Financial Times en The Guardian, spreekbuizen voor respectievelijk de Amerikaanse en Britse overheden, ook al te kennen gegeven dat het een illusie is om te denken dat de Donbass weer bij Oekraïne gaat horen. Hoe langer de strijd nog duurt hoe meer gebied Oekraïne zal moeten afstaan. En de window of opportunity, om maar eens een trendy term te gebruiken, sluit zich langzaam maar zeker. President Putin heeft al aangegeven dat de mogelijkheid om nog te onderhandelen zo langzamerhand zijn langste tijd heeft gehad. De Duma komt morgen, vrijdag 15 juli, bijeen voor een niet-reguliere vergadering en daar zal dit punt ongetwijfeld ter sprake komen.

Na het afstrepen van de opties naïviteit en krankzinnigheid doemt er een derde mogelijkheid op, namelijk dat Rutte een toneelstukje voor de bühne opvoert om de aandacht af te leiden van het feit dat we hier in het Westen een recessie worden ingerommeld. Rusland is in hoge mate zelfvoorzienend (mede gestimuleerd door de eerdere sancties) en het is al een paar jaar duidelijk dat China bereid is tot de nodige ruggesteun, dus iedereen met een beetje kennis van zaken had in maart al voorzien dat die sancties zeer beperkt of zelfs averechts zouden werken. Dus als er nog iets van logica in het brein van Rutte functioneert dan kun je niet anders concluderen dan dat de man weer wat verzwijgt: iets in de trant van de eigen tent in elkaar laten donderen om vervolgens met dat Build Back Better als ‘oplossing’ te komen. De standaard truc van politici: je hebt een plan, je creëert daarna een probleem om vervolgens met dat plan als oplossing te komen. Want het is wel duidelijk dat met bijvoorbeeld het geniepige afschaffen van contant geld die agenda gewoon verder uitgerold wordt terwijl wij ondertussen omgekeerde vlaggen ophangen en achter trekkers aanlopen.

Overigens: als die gedachtengang u te ver gaat mag u zich op z’n minst afvragen waarom wij moeten bloeden voor iets dat volstrekt niet het gewenste effect heeft en dat de dames en heren politici van tevoren heus wel hebben kunnen voorzien. We worden een oorlogseconomie in gemanoeuvreerd zonder dat we zelf in oorlog zijn. De arrogantie waarmee ze menen het monetaire stelsel en sancties op olie en gas te kunnen gebruiken als politiek en economisch wapen, in de veronderstelling dat de tegenpartij daar geen antwoord op heeft, impliceert een vervreemding van de werkelijkheid die adembenemend is als je aanneemt dat het hun uitsluitende bedoeling is om Rusland te schaden.

Nee, dan Zelensky

De zwaar overgewaardeerde Zelensky heeft ondertussen met dat spel van ‘toneelstukje voor de bühne’ een bevolkingsgroep ontmoet die daar blijkbaar niet intrapt: de Afrikanen. Met zijn consequente blokkering van elk voorstel heeft hij sowieso al geen enkel teken van goede wil afgegeven in de laatste maanden. Niet alleen zijn eigen bevolking lijdt daaronder, de rest van de wereld moet het blijkbaar ook voelen. Dergelijk gedrag moet ergens in de tijd als een boemerang weer terugslaan en zo ook in dit geval. In zijn aanhoudende virtuele mediacampagne langs zo’n beetje alle wereldregeringen kreeg hij het voor elkaar om een conferentie van de Afrikaanse Unie (AU) bijeen te roepen. Het kwam weliswaar wat stroef van de grond, de Afrikanen liepen er duidelijk niet warm voor, maar de conferentie kwam er. Alles om de wereld tegen Rusland te mobiliseren, maar waar in Nederland, tegen de regels van het Binnenhof in, de Tweede Kamer vol zat om de man met applaus te belonen voor zijn oorlogspropaganda, zaten er bij de AU welgeteld twee vertegenwoordigers in de zaal en luisterde slechts een handjevol lagere officials mee. Er zijn 55 landen aangesloten bij de AU, dus dat zal ongetwijfeld even een au-momentje voor Zelensky zijn geweest. Zijn kijkcijfers dalen buiten het Westerse blok zienderogen, maar alleen al de racistische opmerking kortgeleden dat gekleurde mensen na afloop van de oorlog niet meer welkom zijn in Oekraïne maakt dat je niet lang hoeft na te denken over de vraag waarom Afrika wat koeltjes reageert. In het Engels is daar een treffende uitdrukking voor: “Karma has no menu, you get served what you deserve”.

Voorzitter van de Afrikaanse Unie, de Senegalees Macky Sall, was een paar dagen tevoren trouwens al in Moskou op bezoek geweest en had daar ‘constructieve’ gesprekken kunnen voeren, iets waar Afrika meer behoefte aan heeft dan aan de tot destructie leidende haatspeech van de president van Oekraïne. Het graan- en kunstmestprobleem moet opgelost worden en ook hier zie je Kiev geen werkbare oplossingen aandragen. Turkije en de Verenigde Naties zijn er ondertussen in samenspraak met Rusland wel mee bezig. Logischerwijze zien de Afrikanen een vruchtbare samenwerking met Moskou meer zitten dan meewerken aan sancties die voornamelijk voor zichzelf nadelig zijn, een procedure waar tegenwoordig vooral Europa het patent op heeft. Afrika daarentegen lijkt goddank politiek volwassen te worden, ik zag één commentator schrijven: “Na honderd jaar kolonisatie weten wij echt wel hoe dat er uitziet en als wij naar Oekraïne kijken zien we een kolonie van het Westen”. Een kolonie waar het Westen voor de verandering nu eens gigantisch veel meer investeert dan dat het er ooit uit weg zal kunnen roven. De oude VOC-mentaliteit die zich gaandeweg heeft verfijnd tot het neoliberale graaimodel werkt niet meer en bijt zich nu in zijn eigen staart. Karma is a bitch.

Over de auteur

Hielke de Boer heeft meer dan dertig jaar in de financiële sector gewerkt bij zowel internationaal opererende bedrijven als kleine sociaal-culturele instellingen. Zijn columns betrekken de maatschappelijke ontwikkelingen in een context van geopolitiek, culturele verschijnselen en historische achtergronden.