Column: Nieuws dat je niet verzint

Column: Nieuws dat je niet verzint

COLUMN – Wie kaatst, kan de bal verwachten. Wat een paar maanden geleden begon als een betekenisloos herkenningsteken op Russische voertuigen, om zich te onderscheiden van de Oekraïners die vaak dezelfde tanks en legertrucks gebruiken, werd al gauw in de internationale gemeenschap uitgelegd als de Z van ‘za pobeda’ (за победа): voor de overwinning.

Ook in de straten van Kiev en andere steden waar geen gevechtshandelingen te bekennen waren verscheen de Z in de straten, gekalkt op muren en met stickers geplakt op lantaarnpalen. Het was een doorn in het oog van Zelensky, die dan ook het gebruik van de letter Z verbood. Ik weet niet hoe hij het verwoordde, maar misschien had hij iets preciezer moeten zijn in zijn formulering, want in diverse internetkringen wordt het verbod nu strikt opgevolgd door nu consequent de president van Oekraïne ‘Elensky’ te noemen. Want tja, de Z is verboden.

Eén van de podcasts die ik volg is die van Gonzalo Lira, een onafhankelijke journalist die een tijdje geleden door de SBU (geheime dienst van Oekraïne) werd opgepakt, waarbij we ons hart vasthielden omdat er al van een rijtje journalisten en politieke figuren niets meer vernomen is na een kennismaking met de SBU. Diverse mensen, die blijkbaar enig gewicht in de schaal kunnen leggen, hebben echter direct contact opgenomen met ambassades en de Amerikaanse regering en veel lawaai op het internet gemaakt, wat in zijn geval geleid heeft tot een terugkeer in het openbaar. Dat heet: hij zit op een kamer in Charkov, middenin het gebied waar af en aan nog hevig gevochten wordt.

De eerste paar uitzendingen van hem waren opmerkelijk terughoudend en tot nu toe blijft opvallen dat in zijn kritische praatjes het Oekraïense handelen eigenlijk niet meer voorkomt. Eerder rapporteerde hij, met de neus bovenop de gebeurtenissen, regelmatig over gevechtshandelingen in Charkov zelf, maar daarover horen we van hem niets meer. Het nieuw gecreëerde YouTube-kanaal vermeldt dat hij door toedoen van de SBU geen toegang meer heeft tot al zijn andere accounts en ook geen mogelijkheid heeft om dit nieuwe kanaal te promoten. U mag ervan denken wat u wilt.

Gisteren had Gonzalo het over ons: “The Netherlands is on fire”. Aangezien ik ergens in de MSM had opgevangen dat de boerenprotesten ‘wereldnieuws’ waren was ik even nieuwsgierig wat Gonzalo erover te zeggen had. Hij begint ermee te zeggen dat het niet zozeer ongelooflijk is wat er in Nederland gebeurt, maar juist wat er in de rest van de wereld over gemeld wordt. Namelijk hoegenaamd niets. In de comments onder de video: “There is nothing about this in Canada”, “… can confirm we are not hearing about the Netherlands here (Nw Zeeland)”, “… it’s incredible that these brave farmers aren’t getting the coverage in MSM, nothing in my countryland Ireland …”, “Finally someone covers this! … Almost nothing in the media here in Germany”, “In France (the gulag), it’s the same”, etc. etc.

Zo zie je maar, als je denkt dat Nederland zich weer eens op de wereldkaart heeft gezet dan zit je er dus goed naast. Alsof het afgesproken werk is doen de grote media in de Westerse wereld er het zwijgen toe. En die grote media zijn in het bezit van slechts een handjevol megaconcerns. Het getuigt van een groot vertrouwen van veel mensen dat ze bij zulke feiten nog steeds geloven dat we hier een vrije pers hebben. Een enkele slimmerik weet dan nog te melden dat er toch ook een grote opkomst is van alternatieve media, zonder er overigens bij te zeggen dat deze alternatieven op allerlei manieren zwaar onder druk gezet worden. Gonzalo is het voorbeeld bij uitstek daar in Oekraïne, hier in Nederland hoef ik alleen maar te herinneren aan het noemen van uitgeverij de Blauwe Tijger in het verlengde van terrorismedreiging in het rapport van de NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid).

Het nieuws waar we mee gevoerd worden wordt tenslotte vrijwel uitsluitend getoonzet door de kleuring vanuit Kiev en het grote nieuws vanuit deze ene gezichtshoek was natuurlijk de indrukwekkende herovering van Slangeneiland, een rots voor de kust van Odessa van 662 bij 440 meter (Wiki). Ongeveer zo groot als het Pioenpark bij mij in de buurt maar dan twee keer zo breed. Wat betreft die ‘herovering’: de Russen van hun kant zeggen dat ze zich er simpelweg uit weg hebben getrokken. Iets met strategisch niet van belang en onnodig grote risico’s en inspanning om het onooglijke eilandje te blijven bevoorraden. Moskou verkoopt dit dan als ‘een gebaar van goede wil’. Wat Kiev in haar versie van het verhaal van ‘overwinning’ er dan weer niet bij vertelt is dat de Oekraïense vlag daar niet zozeer geplant is door moedige soldaten die het eiland veroverd hebben, maar vanuit een helikopter naar beneden is gegooid, omdat geen enkele Oekraïense militair daar voet aan wal durft te zetten. Het eiland heet nu een ‘grey zone’, ligt er totaal verlaten bij en de vlag ligt daar ergens eenzaam te wachten tot een dappere Oekraïner haar fier rechtop zet. Kiev is beter in PR-acties dan in het concreet maken van haar grote woorden: de foto waar een wapperende vlag op staat stamt van vóór de militaire operatie.

Vooruit, ik gooi er nog eentje in. In Moskou mochten de bewoners hun stem uitbrengen over de naamgeving van een plein waar de Britse ambassade haar zetel heeft. De Moskovieten hebben gekozen voor de naam: Luhansk People’s Republic Plein, om te vieren dat het gehele grondgebied nu in handen is van de kersverse republiek. Deze steek richting de Britten volgt op de naamsverandering in juni van het adres waar de Amerikaanse ambassade is gevestigd, die is nu te vinden op Donetsk People’s Republic Plein nr. 1.

De Amerikanen kunnen dit blijkbaar niet waarderen, want op hun website is de straatnaam niet meer te vinden, maar wordt hun positie potsierlijk in geografische lengte- en breedtegraden aangeduid. Zoals gewoonlijk werd de actie van de Russen overigens uitgelokt door de Amerikanen zelf: in februari 2018 werd in Washington de straat waar de Russische ambassade is gevestigd hernoemd naar Boris Nemtsov, een oppositieleider die een paar jaar eerder werd doodgeschoten. Volgens de BBC en het door de CIA gesteunde Bellingcat was dit een actie van de Russische geheime dienst, volgens de Russische autoriteiten zijn er Tsjetsjeense dissidenten verantwoordelijk voor. Zaken waar je als niet-insider nooit het fijne kan weten: als je er niet induikt weet je niet wat je moet geloven, als je er wel induikt weet je het nog niet maar kun je in elk geval zeggen dat het verhaal van de BBC net zo hard rammelt.

Tot zover even weer wat feitjes en nuanceringen bij de gebeurtenissen in dit spannende tijdsgewricht, nieuwtjes die niet verzonnen zijn. Want met bij elkaar gefantaseerd nieuws word je al genoeg doodgegooid in deze tijden. Of, zoals in het geval van het verzwijgen van de boerenprotesten in het buitenland, is geen nieuws dus niet altijd goed nieuws.

Over de auteur

Hielke de Boer heeft meer dan dertig jaar in de financiële sector gewerkt bij zowel internationaal opererende bedrijven als kleine sociaal-culturele instellingen. Zijn columns betrekken de maatschappelijke ontwikkelingen in een context van geopolitiek, culturele verschijnselen en historische achtergronden.