Column: Wetenschap dient te prevaleren in coronakwestie

Column: Wetenschap dient te prevaleren in coronakwestie

COLUMN – Het aandeel van ventilatiesystemen en dichtbevolkte gebieden ten aanzien van besmettingsrisico dient wetenschappelijk onderzocht te worden.

Het wordt steeds meer en meer plausibel dat aerosolen en ventilatie een rol spelen bij virusoverdracht. In een verpleeghuis in Maassluis speelde het moderne ventilatiesysteem waarschijnlijk een rol bij de corona-uitbraak die daar leidde tot de besmetting van 17 van de 21 bewoners, waarvan uiteindelijk zes overleden. Ook de medewerkers liepen het virus op, ondanks ze chirurgische mondneusmaskers droegen, behalve tijdens pauzes.

Toen het ventilatiesysteem in de gemeenschappelijke huiskamer werd onderzocht, werd op het gaas van de airco-unit en in filters van vier ventilatiekasten het virus in hoge waarden aangetroffen.

Dat zou ook kunnen verklaren dat tijdens de ‘intelligente’ lockdown vooral binnen mensen besmet raakten. Terwijl verpleeghuizen en andere bedrijven het ventilatiesysteem vaak nog periodiek laten onderhouden, en toch er mogelijk sprake is van een significant risico om via deze weg met Covid-19 besmet te raken, ontbreekt dat onderhoud vaak in privéwoningen. Bewoners trekken in in een woning met een mechanisch afzuigsysteem of balansventilatiesysteem en staan er vaak niet bij stil dat dit onderhouden dient te worden. Daarbij wordt het gezondheidsrisico nog eens extra groot bij nieuwbouwwoningen, zogenaamd bepaalde passieve huizen, die zo zijn ontworpen dat geen enkel raam open kan waardoor het binnenklimaat van de woning volledig afhankelijk is van het balansventilatiesysteem.

Een mechanisch ventilatiesysteem zuigt alleen vervuilde lucht af. Een warmteterugwinningssysteem (wtw) of balans ventilatiesysteem blaast niet alleen lucht af, maar blaast ook schone, verwarmde lucht de woning in.

Voldoende ventilatie had al tot doel te voorkomen dat ongezonde stoffen zich inpandig ophopen. Echter de systemen die ervoor gebruikt worden blijken nu mogelijk ook een bron te zijn waardoor mensen makkelijk besmet kunnen raken met corona en misschien nog vele andere ziekteverwekkers.

Het RIVM stelt dat goede ventilatie sterk afhankelijk is van het type woning, het ventilatiesysteem en bewonersgedrag. Daarbij is kort luchten om vervuiling met ongezonde stoffen te voorkomen volgens haar niet voldoende. Maar is structureel luchten met een systeem dat lucht weer terugwint wel wenselijk in het licht van ziekteverwekkers (als corona)? Wat doen we als blijkt dat deze systemen weliswaar vervuilde lucht voorkomen, maar een bron zijn om ziekteverwekkers te laten floreren?
Ook in de Handreiking Bouwbesluit en woning, van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties worden wtw-systemen in de nieuwbouw als gangbaar aangemerkt:

  • natuurlijke toevoer en mechanische afvoer waarbij verse lucht wordt toegevoerd via roosters in de gevels van woon- en slaapkamers en de gebruikte lucht met een ventilator wordt afgevoerd via afzuigingskanalen in keuken, toilet en badkamer;
  • mechanische toe- en afvoer, oftewel gebalanceerde ventilatie, waarbij verse lucht via een ventilatie-unit toe- en afgevoerd wordt. Vaak wordt deze ventilatie-unit aan een wtw gekoppeld, waardoor koude lucht van buiten ook nog eens wordt opgewarmd met de warmte uit afgevoerde lucht. 

Deze handreiking licht toe hoe het Bouwbesluit bedoeld is en wat de consequenties zijn van de toepassing ervan.

De verwachting is dat deze wtw-trend niet snel gekeerd zal worden, gezien ook de gebouwde omgeving zal moeten bijdragen aan het behalen van de nationale klimaatdoelen:

  • 49 procent minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990;
  • 95 procent minder CO2-uitstoot in 2050 ten opzichte van 1990.

De wijze van ventilatie van gebouwen kan hierin mede een belangrijke rol spelen.

Is het tegelijkertijd haalbaar om hieraan vast te houden als je daarmee de samenleving ‘op slot’ moet houden, om besmettingen te voorkomen? Hoe reëel is het langdurig ‘on hold’ zetten van de samenleving voor de gezondheid van mensen op de langere termijn? Hoe lang nog vol te houden dat natuurlijk menselijk gedrag langdurig dient te worden uitgesteld? Bijna vijf maanden verkeren alle mensen in Nederland al in een onnatuurlijke toestand, die hoe dan ook zal leiden tot vele andere gezondheidsklachten bij een mogelijk nog grotere (eerder gezonde) groep mensen. Waarvan de ernst mogelijk pas over enige jaren duidelijk wordt. Wat als gezondheid en klimaat elkaars tegengestelden blijken te zijn, waar zal de overheid dan prioriteit aan geven?

In de week van 22 tot en met 28 juli steeg het aantal afgenomen testen in de GGD-teststraten met circa 23.000 ten opzichte van de week daarvoor. Een week later daalde het aantal afgenomen testen weer met 10.000 en zijn er 2.588 nieuwe personen gemeld die positief getest zijn op Covid-19, waarbij 44 patiënten opgenomen zijn (geweest) in het ziekenhuis.

In dichtbevolkte gebieden zijn besmettingshaarden groter dan in dunbevolkt gebied. Zo telt New York, de grootste stad van de Verenigde Staten, ook het grootste aantal coronadoden. Op basis daarvan kan je je ook afvragen of mogelijk de stedelijke menselijke megastallen mee bijdragen aan een verhoogd risico tot besmetting.

Drukt Covid-19 ons op de feiten dat we het alsmaar groter laten groeien van steden moeten herevalueren, evenals de wijze waarop we woningen en bedrijven ventileren, verwarmen en koelen? Ooit leidde riolering en centraal georganiseerde afvalinzameling tot minder doden in steden door ziekte, maar is de rek er nu uit? Het is vooral te hopen dat échte wetenschap in deze zege zal vieren en wetenschappers ondertussen reeds onderzoeken welk aandeel ventilatiesystemen en dichtbevolkte gebieden hebben op het risico besmet te raken en zelfs te overlijden aan corona. Vooral het onderzoek naar ventilatiesystemen vraagt om enige urgentie, gezien de herfst gauw haar kleuren weer zal laten zien, gevolgd door de winter waarbij we allen beschutting zoeken in onze warme huizen. Laten we hopen dat wetenschap bepalend is en niet een of ander onderbuikgevoel of politiek belang. Tenslotte gaat dit allen onze gezondheid aan en zou het absurd zijn als we nog heel lang in dit coronakeurslijf moeten vertoeven, terwijl nog steeds onze gemiddelde kans per dag om corona te overleven 99 procent is. Wetenschap dient het voortouw te nemen.

Over de auteur

Deze column is geschreven door ing. Vicki Van Lommel. Van Lommel schrijft over duurzaamheid, klimaat, energie, circulaire economie, politiek en samenleving.

Foto: Vicki Van Lommel