‘De kracht van Europa ligt in haar verscheidenheid’

‘De kracht van Europa ligt in haar verscheidenheid’

COLUMN – Door vast te houden aan een utopisch eenwordingsideaal zet juist de Europese Unie zichzelf op het spel.

Rutte bejubeld of vergruisd in Europa, wie zal het zeggen. Na de vele kritiek aan Rutte’s adres als ‘Mr No’, wil het Duitse parlementslid Florian Toncar van Rutte een Duitse volksheld maken. Hij wil Rutte een lintje geven omdat met zijn inzet, volgens Toncar, de schuldenberg van de Europese Unie behapbaar is gebleven. “Terwijl de Duitse regering tegenwoordig iedere Europapolitieke richting mist, zou het Bundesverdienstkreuz voor Rutte het enige juiste signaal zijn”, aldus Toncar.

Of de schuldenberg behapbaar is gebleven valt te betwisten en zal de toekomst uitwijzen, maar waarin je Toncar geen ongelijk kunt geven, is dat het nog veel en veel erger had gekund.

Volgens de Nederlandse PhD-onderzoekers Guus Wieman en Jasper Simons, zou Rutte daarentegen door zijn zin te krijgen Nederland onherroepelijk schade hebben berokkend.

Daarnaast heeft de Italiaanse politicus Gianluigi Paragone aangekondigd Italië uit de Europese Unie te willen loodsen. Volgens de Italiaan kan alleen een ‘echt soevereine staat’, zoals Groot-Brittannië, de economische crisis aanpakken die door de coronapandemie is veroorzaakt. Ondertussen zou zelfs de rechtste partij van Matteo Salvini, die vele eurosceptici achter zich schaarde, de lijn tegen Brussel en de euro hebben verzacht.

Al deze ontwikkelingen kenschetsen de verdeeldheid die al langer in de verschillende EU landen ten aanzien van de Europese Unie leeft.

In 1957 werd de Europese Economische Gemeenschap (EEG) opgericht door de Benelux landen, Frankrijk, de Bondsrepubliek Duitsland en Italië met als doel de economische samenwerking te versterken. Vele Europeanen binnen de EEG beaamden de voordelen van deze samenwerking en steunden deze ook, maar waren er toen ook al van overtuigd dat ze nooit wilden eindigen als een soort Verenigde Staten van Europa. Er was toen al een diep besef dat de kracht van Europa juist ligt in het behoud van de identitaire verschillen en het ruimte bieden aan elkaar om unieke uitdagingen binnen de eigen landsgrenzen te kunnen blijven oplossen. Feitelijk geloofden vele Europeanen vooral in het verenigen van het beste van beiden: eigen land en Europa. De euro werd rond de eeuwwisseling dan ook wisselend ontvangen. Vele Europeanen vreesden dat vanaf dan alles duurder zou worden en dit het begin was van de onstuitbare weg naar politieke eenwording.

Of alles nu daadwerkelijk ook duurder is geworden door de euro valt te betwisten. Mogelijk ligt een alsmaar verder uitdijende Europese Unie waarbij de politieke complexiteit alsmaar verder toeneemt en daarmee de hang steeds groter wordt naar meer bureaucratie en controle daar meer aan ten grondslag. Als het bestuurlijke apparaat binnen de Europese Unie een waterhoofd van instanties gaat vormen met allen hun eigen regels, kan dit de Europese economie zo verlammen en duur maken, dat de pseudo-vrije markteconomie zwaar onder druk komt te staan en daardoor het leven van de individuele Europeaan alsmaar duurder wordt. Echter valt niet alle schuld bij Europa neer te leggen en zal het eerder een samenloop van omstandigheden zijn waaronder binnenlands beleid, Europees beleid, mondialisering, vierde industriële revolutie, geopolitieke strubbelingen en ga zo maar door.

De lastig te duiden mix van gevolgen van al deze ontwikkelingen zwengelt het oorspronkelijke sentiment bij Europeanen aan waarin ze in onvrede vervallen over de politieke eenheidswording die met name Frankrijk en Duitsland lijken te willen doordrukken, zelfs zonder steun van de Europese bevolking. Zo wil Duitsland bijvoorbeeld ook weer tijdens haar huidige EU voorzitterschap inzetten op een Europees tolsysteem.

Dat Duitsland en Frankrijk samen ten opzichte van de andere 25 EU landen reeds circa 25 procent van de zetels in het Europees Parlement bezitten werkt ook niet mee aan de beeldvorming. Het laat bij een significant deel van de bevolking van de andere EU landen de indruk achter dat beide grote landen zonder inspraak de andere landen willen inlijven tot één Verenigde Staten van Europa. Terwijl veel Europeanen niet alleen willen dat hun eigen land haar identiteit behoud, maar ook dat alle andere EU landen dat recht behouden. Als dat ze daarmee zeggen: samen één door behoud van onze verschillen. Feitelijk is de eigen identiteit van elk EU land afzonderlijk, tevens ook onderdeel van de identiteit van elke Nederlander, Belg, Fransman, Duitser, Italiaan, Spanjaard, Portugees, Bulgaar, Tsjech, Deen, Est, Ier, Griek, Kroaat, Cyprioot, Litouwer, Let, Luxemburger, Hongaar, Maltees, Oostenrijker, Pool, Roemeen, Sloveen, Slowaak, Fin en Zweed. Een groot deel van de Europeanen die worden gestigmatiseerd als populist, pleiten evenzeer voor het behoud van de andere 26 Europese identiteiten en zullen het als een gemis ervaren als ook deze identiteiten verdwijnen.

Vele Europeanen zijn zich wel degelijk bewust van de meerwaarde van een Europa dat elkaar vindt, maar zijn tot op de dag van vandaag niet overtuigd van de blinde politieke eenwording die bepaalde europarlementariërs voorstaan. Zij zien voor zich een politiek apparaat dat nog verder van het gewone leven komt af te staan, waardoor elk EU land genadeloos zal worden ontdaan van haar waardevolle uniciteit die juist Europa sterker maakt. Wil je daarnaast draagvlak voor een Verenigd Europa, dan zal ieder EU land bereidheid moeten tonen om zich als volwassenen naar elkaar te gedragen en de politieke spelletjes die afgelopen dagen tot in de media werden uitgespeeld te laten. Samen wil zeggen dat iedereen solidair is door zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen in plaats van het wezenloze slachtoffer te spelen dat verwacht dat anderen wel even je problemen oplossen. Wie zijn billen verbrandt, moet zelf op de blaren gaan zitten. Als je het aantal coronadoden met elkaar vergelijkt, dan is namelijk élk EU land evenredig getroffen door corona. Dat bepaalde EU landen moeite hebben om de gevolgen ervan zelfstandig te dragen, ligt meer in het feit dat zij vóór de coronacrisis hun zaken al niet op orde hadden. Een zure appel voor hen die het treft, maar eentje waar je op een gegeven moment zelf wel doorheen moet om te voorkomen dat het een hele zure fruitmand wordt. Je draait als individu toch ook niet op voor de schulden van je buurman, omdat je beiden in hetzelfde land woont?

Als de Europese Unie dan ook haar voortbestaan serieus neemt, wordt het hoogtijd dat zij haar grondslag in economische samenwerking weer herwaardeert en eerst werk maakt van een geoliede Europese economie die weer dusdanig gaat functioneren dat alle Europeanen hiervan de vruchten plukken. Dat als basis om op dat moment dan te besluiten of er nog meer positieve gezamenlijkheid in het vat zit. Maar zolang het belang van elke Europeaan opzij wordt geschoven voor een utopisch eenwordingsideaal waarop steeds minder Europeanen zitten te wachten, kiest de Europese Unie onnodig voor een hobbelige weg, veel weerstand en zet juist zij alleen de Unie op het spel.

Over de auteur

Deze column is geschreven door ing. Vicki Van Lommel. Van Lommel schrijft over duurzaamheid, klimaat, energie, circulaire economie, politiek en samenleving.

Foto: Vicki Van Lommel