‘Kindermishandeling blijft als daders hun verantwoordelijkheid niet dienen te dragen’

‘Kindermishandeling blijft als daders hun verantwoordelijkheid niet dienen te dragen’

COLUMN – ‘Zachte maatschappelijke heelmeesters faciliteren kindermishandeling’

Op 7 juli 2020 werd het initiatiefvoorstel van de Tweede Kamerleden Kwint (SP) en Westerveld (GroenLinks) aangenomen in de Eerste Kamer door alle partijen, met uitzondering van de VVD, waarmee zij willen voorkomen dat kinderen worden buitengesloten van activiteiten omdat ouders de vrijwillige ouderbijdragen die scholen vragen niet (kunnen) betalen. Een besluit op basis van ongetwijfeld alleen maar goede intenties, maar dat ook een schrijnende keerzijde kent. In het licht van kindermishandeling valt dit besluit onder ‘zachte heelmeesters maken stinkende wonden’. Er zijn namelijk maar weinig ouders die de vrijwillige bijdrage niet kunnen betalen. Gewoonweg omdat alle liefdevolle ouders, hoe arm ook, in de regel alles zullen doen om hun kind mee te laten participeren. Het dan slechts uiteindelijk enkele ouders zijn die ondanks alles het toch niet lukt om de benodigde som geld bij elkaar te sprokkelen. Als deze ouders om hulp bij scholen aankloppen en in alle eerlijkheid aangeven hoe hoog de nood is, zijn er maar zeer weinig scholen die zullen weigeren het kind deel te laten nemen aan activiteiten.

Naast die groep zijn er ook ouders die de bijdrage niet willen betalen, omdat ze bijvoorbeeld niet met geld kunnen omgaan, liever het geld uitgeven aan henzelf of omdat ze hun kind niet gunnen wat hen als kind zelf onthouden is. Dat alle kinderen nu wel mee mogen op schoolreisje, kan resulteren in ouders die uit jaloezie hun kind ziek melden waardoor ze die dag helemaal niet meer onder andere kinderen zijn of ’s avonds een extra harde anti-climax voor het kind die een volle laag van vernedering over zich heen krijgt omdat deze een leuke dag heeft gehad. Voor velen die dit lezen klinkt dit mogelijk vergezocht, maar dergelijke vormen van vernedering en mishandeling is gewoonweg voor een groep kinderen een keiharde dagelijkse realiteit. Een werkelijkheid die met dit overheidsbesluit veel minder kans maakt het daglicht te zien omdat scholen en docenten er minder bij stil zullen staan dat sommige ouders voor hun kinderen geen bijdrage betalen. Het is ook niet zo dat kinderen er altijd onder lijden dat ze niet mee mogen doen aan activiteiten. Als kindermishandeling in het geding is, is het al snel overal fijner dan thuis en is ten aanzien daarvan op school blijven en met andere kinderen kunnen spelen verre van een straf.

In 2017 werd door professionals kindermishandeling gesignaleerd bij drie procent van alle kinderen in Nederland. Verre van alle gevallen van kindermishandeling wordt opgemerkt omdat kinderen in de regel, hoe beroerd ze ook door hun ouders worden behandeld, zeer loyaal zijn naar ouders toe en eerder naar zichzelf zullen reflecteren dat het klopt wat hun ouders over hen zeggen en dat ze gewoonweg slecht zijn. Een ongemakkelijke waarheid, die tot op de dag van vandaag nog steeds in de taboesfeer zit. Een realiteit die veel hoger ligt dan die drie procent, gewoonweg omdat kindermishandeling vaak onzichtbaar is. Velen denken bij kindermishandeling aan blauwe plekken, vieze kleding, ondervoeding, maar wat het meest voorkomt is geen van deze zichtbare vormen van mishandeling. Tevens klopt het dat niet alleen ouders daders van kindermishandeling kunnen zijn en dus kan je waar hier over ouders wordt gesproken ook andere daders invullen.

Kindermishandeling is niet alleen emotionele en/of fysieke verwaarlozing, emotionele en/of fysieke mishandeling, seksueel misbruik, maar kan ook bijvoorbeeld onzichtbaar structureel sociaal isolement zijn. Het kind mag bijvoorbeeld wel naar school, maar wordt daarbuiten alle sociale contacten onthouden, ook als het om schoolopdrachten gaat die ze met klasgenoten moeten maken. Ouders die manipulatief inspelen op het sentiment van het kind door hen van alles te beloven wat ze uiteindelijk nooit nakomen, maar waarvan ze weten dat het bij hun kind telkens de hoop wekt dat het deze keer anders zal zijn en dus het kind keer op keer meegaat in de wens van de ouder in de hoop om uiteindelijk gezien te worden voor wie die is. Deze vormen van mishandeling worden met regelmaat levenslang in stand gehouden. Het zijn dan zogenaamd de ‘zwarte schapen’ van de familie, waardoor deze ondertussen volwassen ‘kinderen’ zich vaak genoodzaakt voelen alle familiebanden te verbreken om de weg naar hun authentieke ik te vinden en zo alsnog te trachten een succes van hun leven te maken. Een deel overlijdt voortijdig, een deel lijdt (on)bewust levenslang, een deel herhaalt de daden van zijn ouders en een deel slaagt erin de ketenen van kindermishandeling af te werpen en alsnog na decennia van vallen en opstaan een succes van zijn leven te maken.

Heel vaak komt kindermishandeling pas naar buiten als kinderen volwassen zijn en als ze dan eindelijk het ouderlijke huis willen ontvluchten, stelt de overheid dat ze geen recht meer hebben op hulp in deze omdat ze meerderjarig zijn. Anderen lukt het pas om hun wrede verleden in de ogen te kijken als ze zelf kinderen hebben, ze zelf zo vastlopen in hun leven dat niets lijkt te lukken. Een aantal neemt het ook onbesproken op oudere leeftijd zijn graf in. Levenslang voor iets waar je geen schuld aan hebt, maar je wel is overkomen. Levenslang waarvoor de samenleving je vaak dwingt om jezelf als slachtoffer te zien om de erkenning, die vanzelfsprekend zou moeten zijn, te mogen ontvangen van wat je is overkomen. Wie dit onrecht werd opgedrongen, help je niet door hen in een slachtofferrol te drukken. Van iemand een slachtoffer maken, geeft mensen een onbewust signaal van minderwaardigheid, terwijl hun zelfvertrouwen door langdurige kindermishandeling al ver te zoeken is. Niet alleen hun zelfvertrouwen, maar hun gehele identiteit is zoek. Ze weten vaak niet wie ze zijn, omdat ze nooit de ruimte kregen om in alle vrijheid te ontdekken wie ze zijn en dat kan leiden tot een opeenstapeling van vele problemen op uiteenlopende terreinen gedurende hun levensloop. Dit is mishandeling die je niet terugvindt in de cijfers van het CBS of andere instanties, omdat nu eenmaal een mens er niet mee te koop loopt, maar mogelijk ook omdat het vaak pas aan het licht komt als deze kinderen al lang volwassen zijn en het dan maatschappelijk niet meer openlijk geadresseerd wordt aan de kindertijd. Alsook het feit dat niemand zit te wachten op maatschappelijke afwijzing door zich uit te spreken over de mishandeling die die jarenlang heeft moeten ondergaan.

Het is schrijnend hoe vaak het voorkomt. Cijfers hierover zijn er niet, maar wie zijn oor te luister legt, hoort deze getuigenissen veel vaker dan je als samenleving wenselijk zou moeten achten. Het leidt tot mensen die niet tot volledige zelfontplooiing komen, een hogere zorgvraag op allerlei vlakken, suïcides, verslavingen, zelfbeschadiging, herhaling van kindermishandeling en zolang de samenleving haar ogen hiervoor sluit, een exorbitante prijs die we daar met zijn allen voor betalen. Wie geïnformeerd wordt over deze werkelijkheid en daarna er bewust voor kiest door te leven in ontkenning, is feitelijk medeplichtig aan kindermishandeling.

Kindermishandeling waar vaker volksvertegenwoordigers op zijn gewezen en gevraagd hier iets aan te doen, maar herhaaldelijk wordt weggewuifd omdat het een taboe is te stellen dat hun goede bedoelingen niet goed genoeg zijn. Mishandeling die keer op keer wordt genegeerd, omdat iedereen, inclusief volksvertegenwoordigers, hun eigen gevoel van rechtschapenheid belangrijker lijkt te vinden dan de ongemakkelijke waarheid te onderkennen. Iedereen wordt geboren met het recht op gelijkwaardige kansen. Het is dan ook hoogtijd om te stoppen met (maatschappelijke) keuzes maken die onverantwoordelijk gedrag blijven faciliteren, zelfs ten koste van kinderen. Goede intenties staan niet altijd gelijk aan goede oplossingen. Je zal als samenleving het lef moeten hebben om kaders te stellen waarbij daders hun verantwoordelijkheden niet kunnen ontlopen.

Over de auteur

Deze column is geschreven door ing. Vicki Van Lommel. Van Lommel schrijft over duurzaamheid, klimaat, energie, circulaire economie, politiek en samenleving.

Foto: Vicki Van Lommel